තමන්ගේ වැටුපෙන් 10%ක් වියදම් කරමින් දහස් ගණනක් මව්වරුන් සහ බිළිඳුන් රැකගන්නා අපේ රටේ සැබෑ මිස් නැන්දාගේ කතාව!

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය ලෝකයේම පැසසුමට ලක්ව තිබෙන්නේ සුඛෝපභෝගී රෝහල් නිසා නොව, ගම් දනව් සිසාරා පයින් ඇවිදින මෙවන් නිහඬ මිනිස් පහන් රුක් නිසාවෙනි. වයස අවුරුදු විසි ගණන්වල මුල් භාගයේදී පියාගේ වියෝවත් සමග තම මව සහ සහෝදර සහෝදරියන්ගේ ජීවන බර කරමත පැටවුණද, ඒ කිසිදු ආර්ථික අපහසුතාවක් ඉදිරියේ තමන් තෝරාගත් මානුෂීය මෙහෙවර අත්නොහළ ඇය නමින් සමන්ති ප්‍රියංගිකා ඩයස් මහත්මියයි. පිළියන්දල ප්‍රදේශයේ වසර 25ක් අඛණ්ඩව පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා නිලධාරිනියක (Public Health Midwife) ලෙස සේවය කළ ඇය, පසුව අධීක්ෂණ මහජන සෞඛ්‍ය පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා නිලධාරිනියක (SPHM) ලෙස උසස්වීම් ලබා එගොඩඋයන ප්‍රදේශයට පැමිණියාය.

එගොඩඋයන සෞඛ්‍ය වෛද්‍ය නිලධාරී කොට්ඨාසය තුළ නිලධාරිනියන් 22 දෙනෙකු අධීක්ෂණය කරමින්, 80,000කට අධික විවිධාකාර සමාජ පසුබිම් සහිත ජනගහනයක සෞඛ්‍ය වගකීම දැරීම සුළුපටු කටයුත්තක් නොවේ. වෙරළබඩ ධීවර ප්‍රජාව, දැව කර්මාන්තයේ නියැලෙන්නන් මෙන්ම ධනවත් පවුල්ද වෙසෙන මෙම පරිසරය තුළ ඇය හඳුනාගත් ප්‍රධානම අභියෝග වූයේ මන්දපෝෂණය සහ නව යොවුන් වියේ ගැබ් ගැනීම්ය. වයස අවුරුදු 10ත් 19ත් අතර දරුවන් ඉලක්ක කරගනිමින් මාසිකව පැවැත්වෙන "යොවුන් පියස" මධ්‍යස්ථාන හරහා ප්‍රජනක සෞඛ්‍ය දැනුම, එන්නත්කරණය, උපත් පාලන මගපෙන්වීම් සහ උපදේශන සේවා ලබාදීමට ඇය පෙරමුණ ගත්තාය. ඇය තරුණ කණ්ඩායම් නිර්මාණය කරමින් සම වයස් දැනුවත් කිරීමේ (Peer education) අපූරු යාන්ත්‍රණයක් ක්‍රියාත්මක කළාය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2021 වන විට 8.1%ක්ව පැවති එම ප්‍රදේශයේ නව යොවුන් වියේ ගැබ්ගැනීම් අනුපාතය, 2023 අවසන් වන විට 6.2% දක්වා කැපී පෙනෙන ලෙස පහත හෙළීමට හැකි විය.

සමන්ති මහත්මියගේ සේවය කිසි විටෙකත් කාර්යාල ලිපිගොනුවලට හෝ දින පහමාරේ සාමාන්‍ය වැඩ මුරයට සීමා වූයේ නැත. "අපි ක්ෂේත්‍රයට බහින්නේ ඇස් හතරකින්, යම් වැරදීමක් තියෙනවා නම් අපිට එක ක්ෂණයකින් දැනෙනවා" යැයි ඇය නිතර පවසන්නීය. දිනක් නිවෙස් පරීක්ෂාවකදී සිසේරියන් සැත්කමකින් පසු මැහුම් නිසි පරිදි නොවැටී බරපතළ ආසාදන අවදානමකට ලක්ව විවර වෙමින් තිබූ මවකගේ උදර තුවාලයක් ක්ෂණිකව නිරීක්ෂණය කළ ඇය, කිසිදු ප්‍රමාදයකින් තොරව එම මව රෝහල්ගත කර ජීවිතය බේරාගැනීමට කටයුතු කළාය. ගමනාගමන පහසුකම් සහ කාර්යාලයීය ද්‍රව්‍යවල හිඟකම් පවතිද්දී පවා තම මාසික වැටුපෙන් 10%ක් තරම් මුදලක් ජනතාව වෙනුවෙන් යොදවමින් රාජකාරිය අකුරටම ඉටු කරන ඇයට, බස් රථයේදී හෝ මග තොටේදී පවා උපදෙස් පතන ගම්මු ආමන්ත්‍රණය කරන්නේ "අපේ මිස්" හෝ "මිස් නැන්දා" යන ගෞරවණීය නාමයෙනි. 2024 මාර්තු 6 දින ජාත්‍යන්තර Gavi සංවිධානයේ VaccinesWork ගෝලීය සඟරාව මගින් ඇයගේ මෙම අප්‍රතිහත මෙහෙවර ලොව හමුවේ ඇගයීමට ලක් කළේද එබැවිනි.

අඩු පහසුකම් මැද තමන්ගේ පෞද්ගලික ධනයත් දහඩියත් වැය කරමින් අසරණ මව්වරුන්ගේ සහ දරුවන්ගේ සුසුම් නිවන මෙවන් උතුම් මාතෘත්වයේ ප්‍රතිමූර්තීන් සැබවින්ම දේශයේ රන් පහන් වැටවල් බඳුය.

මූලාශ්‍රය: Gavi VaccinesWork නිල ප්‍රකාශනය සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශ දත්ත.

අපේ රටේ නිදහස් සෞඛ්‍ය සේවයේ කොඳුනාරටිය බඳු මෙවන් මහඟු සේවිකාවන් නිසි ඇගයීමට ලක්කිරීම මුළුමහත් සමාජයක යුතුකමකි.

ඔබේ ප්‍රදේශයේත් මෙවැනි නොසැලෙන කැපවීමකින් ක්‍රියාකරන පවුල් සෞඛ්‍ය සේවා නිලධාරිනියක් සිටිනවාද?

ජානුවා / Januwa මුහුණ පොතින්